Hợp tác sản xuất vắc xin tại Việt Nam đang được định hướng theo chiều sâu. Các dự án cần gắn với chuyển giao công nghệ, đầu tư R&D, đào tạo nhân lực và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa. Pfizer hiện thảo luận với các đối tác Việt Nam về khả năng chuyển giao công nghệ sản xuất vắc xin phế cầu khuẩn cộng hợp PCV20.
Ngày 16/9/2026, tại Hà Nội, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đã làm việc với đoàn Tập đoàn Pfizer. Đoàn do ông Sinan Nevzat Atlig, Chủ tịch Cụm Mỹ Latinh và các thị trường mới nổi của Pfizer, dẫn đầu.
Cuộc làm việc cho thấy một định hướng rõ ràng. Việt Nam không chỉ muốn tiếp nhận dây chuyền sản xuất. Mục tiêu dài hạn là xây dựng năng lực nghiên cứu, làm chủ công nghệ và phát triển hệ sinh thái vắc xin bền vững.
Thông tin trong bài được tổng hợp từ Bộ Khoa học và Công nghệ.
1. Hợp tác sản xuất vắc xin tại Việt Nam có điểm gì mới?
Các dự án mới cần tạo ra năng lực công nghệ thực chất trong nước. Hoạt động hợp tác phải bao gồm R&D, đào tạo nhân lực, chuyển giao tri thức và tăng tỷ lệ nội địa hóa.
Trước đây, một dự án đầu tư có thể chủ yếu tập trung vào nhà máy và dây chuyền. Tuy nhiên, sản xuất vắc xin hiện đại đòi hỏi nhiều hơn việc sở hữu thiết bị.
Doanh nghiệp tiếp nhận cần hiểu sâu quy trình công nghệ. Đội ngũ trong nước cũng phải đủ khả năng vận hành, thẩm định và xử lý sai lệch.
Những cấu phần quan trọng bao gồm:
- Trung tâm nghiên cứu và phát triển vắc xin.
- Đội ngũ chuyên gia công nghệ sinh học.
- Năng lực thẩm định quy trình.
- Hệ thống kiểm soát chất lượng.
- Năng lực phát triển phương pháp phân tích.
- Hệ thống dữ liệu và truy xuất hồ sơ.
- Cơ sở sản xuất đáp ứng yêu cầu GMP.
- Chuỗi cung ứng và chuỗi lạnh phù hợp.
Đây là nền tảng để Việt Nam từng bước chủ động hơn về nguồn cung vắc xin.
2. Vì sao Việt Nam ưu tiên R&D vắc xin?
R&D vắc xin là quá trình nghiên cứu, phát triển và hoàn thiện sản phẩm trước khi sản xuất ở quy mô thương mại. Đây là năng lực quyết định khả năng làm chủ công nghệ.
Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, Việt Nam đã xác định vắc xin là một trong những sản phẩm công nghệ chiến lược. Vì vậy, chính sách thu hút đầu tư cũng cần chuyển từ chiều rộng sang chiều sâu.
Các doanh nghiệp công nghệ cao được kỳ vọng thực hiện nhiều hoạt động tại Việt Nam hơn, bao gồm:
- Nghiên cứu và phát triển sản phẩm.
- Chuyển giao quy trình công nghệ.
- Đào tạo chuyên gia trong nước.
- Nâng cao tỷ lệ nội địa hóa.
- Tạo giá trị gia tăng tại Việt Nam.
- Hình thành mạng lưới cung ứng hỗ trợ.
R&D trong nước còn giúp rút ngắn thời gian phản ứng trước các dịch bệnh mới. Khi có đội ngũ nghiên cứu đủ năng lực, Việt Nam có thể tham gia sâu hơn vào phát triển, thử nghiệm và điều chỉnh sản phẩm.
3. Bộ Khoa học và Công nghệ đóng vai trò gì?
Bộ Khoa học và Công nghệ tham gia vào các vấn đề liên quan đến công nghệ, tiêu chuẩn, quy chuẩn, thẩm định và chính sách dành cho doanh nghiệp công nghệ cao.
Đối với các dự án vắc xin, nhiều cơ quan sẽ cùng tham gia theo chức năng. Bộ Y tế phụ trách các vấn đề chuyên môn y tế, quản lý dược và sử dụng vắc xin.
Bộ Khoa học và Công nghệ có thể tập trung vào:
- Đánh giá trình độ và mức độ phù hợp của công nghệ.
- Xem xét nội dung chuyển giao công nghệ.
- Hỗ trợ tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật.
- Thúc đẩy hoạt động nghiên cứu trong nước.
- Phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
- Xây dựng chính sách cho doanh nghiệp công nghệ cao.
Sự phối hợp giữa các cơ quan rất quan trọng. Sản xuất vắc xin vừa là lĩnh vực y tế, vừa liên quan đến khoa học, công nghệ và an ninh y tế.
4. Pfizer đang đề xuất chuyển giao công nghệ nào?
Pfizer đang thảo luận với các đối tác Việt Nam về khả năng chuyển giao công nghệ sản xuất vắc xin phế cầu khuẩn cộng hợp PCV20.
PCV20 là vắc xin cộng hợp được phát triển nhằm tạo đáp ứng miễn dịch đối với 20 týp huyết thanh phế cầu. Tuy nhiên, thông tin tại cuộc làm việc mới đề cập đến khả năng chuyển giao công nghệ.
Điều này có nghĩa quá trình hợp tác vẫn cần tiếp tục được thảo luận và đánh giá. Bài viết không nên hiểu đây là một dự án chuyển giao đã hoàn tất.
Theo đại diện Pfizer, công nghệ PCV20 có:
- Hơn 20 công đoạn sản xuất.
- Hơn 25 bước kiểm soát chất lượng.
- Yêu cầu cao về nhân lực chuyên môn.
- Quy trình vận hành và thẩm định phức tạp.
- Nhiều điểm kiểm soát cần được chuẩn hóa.
Các con số trên cho thấy chuyển giao công nghệ vắc xin không phải là việc bàn giao một công thức. Đây là quá trình chuyển giao hệ thống tri thức, kỹ năng và phương pháp kiểm soát.
5. Vì sao nhân lực là trọng tâm của chuyển giao công nghệ vắc xin?
Nhân lực quyết định khả năng tiếp nhận và làm chủ công nghệ sau chuyển giao. Nhà máy hiện đại sẽ không phát huy hiệu quả nếu thiếu đội ngũ đủ năng lực vận hành và kiểm soát.
Phía Pfizer cho biết nguồn lực chuyển giao tập trung lớn vào con người. Chuyên gia cần làm việc trực tiếp với đội ngũ Việt Nam trong nhiều giai đoạn.
Nội dung đào tạo có thể bao gồm:
- Nguyên lý của quy trình sản xuất.
- Yêu cầu đối với nguyên liệu và bán thành phẩm.
- Kiểm soát các thông số quan trọng.
- Thẩm định thiết bị và quy trình.
- Kiểm soát chất lượng trong từng công đoạn.
- Điều tra sai lệch và quản lý thay đổi.
- Quản lý dữ liệu và hồ sơ lô.
- Bảo quản, đóng gói và vận chuyển thành phẩm.
Đào tạo không nên chỉ diễn ra trước khi nhà máy vận hành. Chương trình cần được duy trì khi quy trình, tiêu chuẩn hoặc thiết bị thay đổi.
6. Việt Nam cần xây dựng những năng lực nào?
7. Chuỗi lạnh có vai trò gì trong hệ sinh thái vắc xin?
Chuỗi lạnh bảo vệ chất lượng vắc xin sau sản xuất và trong toàn bộ quá trình phân phối. Sản phẩm đạt yêu cầu tại nhà máy vẫn có thể gặp rủi ro nếu điều kiện nhiệt độ không được kiểm soát.
Tùy hồ sơ ổn định của từng loại vắc xin, doanh nghiệp phải xác định:
- Dải nhiệt độ bảo quản.
- Thời gian vận chuyển tối đa.
- Giới hạn cảnh báo.
- Giới hạn chấp nhận.
- Tần suất ghi dữ liệu.
- Quy trình xử lý sai lệch.
- Điều kiện tại điểm bàn giao.
- Trách nhiệm của từng bên.
Hệ thống chuỗi lạnh không chỉ gồm kho lạnh. Nó còn bao gồm thiết bị đóng gói, phương tiện vận chuyển, cảm biến, data logger, phần mềm và quy trình phản ứng khi có cảnh báo.
8. Giám sát nhiệt độ hỗ trợ chuyển giao công nghệ như thế nào?
9. Lộ trình nào giúp xây dựng năng lực sản xuất vắc xin bền vững?
Một lộ trình bền vững phải chuyển từ tiếp nhận sang làm chủ và tiếp tục cải tiến công nghệ.
Doanh nghiệp có thể triển khai theo sáu bước:
- Đánh giá khoảng cách năng lực
Xác định những thiếu hụt về con người, thiết bị và hệ thống chất lượng. - Xây dựng kế hoạch chuyển giao
Làm rõ phạm vi công nghệ, tài liệu, đào tạo và tiêu chí nghiệm thu. - Đào tạo đội ngũ nòng cốt
Thành lập nhóm có khả năng đào tạo lại nhân sự trong nước. - Thẩm định quy trình và hệ thống
Chứng minh khả năng vận hành ổn định tại điều kiện thực tế. - Thiết lập chuỗi cung ứng kiểm soát
Bao gồm nguyên liệu, bao bì, bảo quản, vận chuyển và truy xuất. - Phát triển R&D trong nước
Tiếp tục nghiên cứu, cải tiến và từng bước nâng tỷ lệ nội địa hóa.
10. Câu hỏi thường gặp
11. Kết luận
Hợp tác sản xuất vắc xin tại Việt Nam đang hướng đến một mục tiêu sâu hơn việc xây dựng nhà máy. Đó là hình thành năng lực nghiên cứu, làm chủ công nghệ và vận hành hệ thống chất lượng trong nước.
Khả năng chuyển giao công nghệ PCV20 đang được Pfizer và các đối tác Việt Nam thảo luận. Nếu được triển khai, quá trình này sẽ đòi hỏi đầu tư đồng bộ vào R&D, nhân lực, thẩm định và kiểm soát chất lượng.
Song song với sản xuất, doanh nghiệp cần chuẩn bị hạ tầng bảo quản và giám sát chuỗi lạnh. Đây là điều kiện quan trọng để bảo vệ chất lượng vắc xin từ phòng nghiên cứu đến người sử dụng.
